Yazar Hakkında

31 Ocak 2019, 20:24

Lumbuzdan Gelen Işık Hayattır

Açık denizde, okyanusta lumbuzdan gelen ışık, temiz hava, çırpıntılı denizde uçuşan beyaz köpüklü dalgalar; çelik yığınları içinde yaşayanlar için hayattır. Yaşama bağlanmaktır. Ana güverte altındakilerle üst güvertelerdeki, köprüüstündeki lumbuzların yaptığı görev farklıdır. Lumbuzsuz kamarada yatanlar, ofiste çalışanlar için ışık demeti saatlerce, günlerce süren uzun seyirlerde, Ekvator Hattından Güney veya Kuzeye doğru yükseldikçe Atlantik'te farklı Hint Okyanusu'nda farklı değerler taşır. Lumbuz açıksa üşütür, manikayı süpürerek gelen tuzlu su ıslatır. Hareket halinde olduğunuz her mevkii de akıntı, rüzgar, nem ve barometre farklı değerlerle karışımıza çıkar.

Lumbuzdan gelen ışık hayattır.
 
 
     Türkçe güçlü bir dil. Geçmişi zengin değerlerle bezenmiş bütün toplumlarda olduğu gibi bizde de karşılıksız bilgi akışı olmuş, mesela denizcilikte isim ve gemici dilindeki terimlerin çoğu Rumca, İtalyanca ve İspanyolca. Balık isimlerinin de gene çoğu Rumca. Ege’de bize Bizans’tan kalan bir kültür mirası. 
.
LOMBOZ MU, LUMBUZ MU?
 
    10 – 11 Mayıs 2018’de Tuzla Piri Reis Üniversitesi’nde yapılan “III’üncü Uluslar arası Eurasian Tersaneleri Tarihi ( History of Shipbuilding III. International Eurasian Maritime History Congress ) konulu kongreye gittim. Edindiğim intibaya göre iyi ve öğretici bir kongre oldu.     
                                                                                                                                                   
    Öğle yemeği molasında 2 makine ve 2 de güverte gölümü öğrencisi ile sohbet ederken ( 1960 – 61’li yıllarda Heybeliada’da geçen şimdi hayali bile ömre bedel ) okul yıllarıma  döndüm. Çünkü onlar durumu en iyi yansıtan, aldıkları ve alacakları çağdaş bilgileri hayata geçiren Türk ve dünya sularında bizi temsil edecek yarının kaptanları, baş mühendisleri (B.Ç.) olacak sektörün temel taşları gençlerdi.
 
 
    Bir öğrenci soru sormak istiyor ama acaba sorsam mı diye de tereddüt ediyordu. İyi bir ortamdı; “Hangi bölümde okuyorsun, ne olacaksın?” diye açış kabilinden ilk soruyu ben sordum.

    -Makine bölümündeyim ve gemi makinaları işletme mühendisi / makine vardiya zabiti olacağım. Size hangisi doğru, nerede nasıl kullanılmalı tereddüt ettiğim yabancı menşeli bir kelime var onu sormak istiyorum, dedi ve:

 
   -Lomboz mu, lumbuz mu? Hangisi doğru bir kullanım, diyerek cümlesini tamamladı.
 
    Konu tersanelerin tarihi ile ilgiliydi ama sual başka yerden gelmişti. Bu ve benzeri yabancı menşeli kelimeler hakkında daha öncede çok kereler uzun okyanus seyirlerinde salonlarda, köprüüstlerinde konuşulmuş için içinde olan gemi zabitleri tartışmış, hafızamda kaldığı kadarı ile bir sonuca da varılamamıştı.
   O kelime şimdi gene karşıma çıkmıştı.
 
    -Lomboz da, lumbuz da doğru. Yıllarım denizde gemilerde geçti: muhrip (fırkateyn), denizaltı, Hisar sınıfı karakol gemileri…Daha sonra dökme yük (Bulk carrier), tanker, kimyasal tanker (Chemical tanker)… gibi. Toplamda 33 -34 sene uzun mu uzun bir ömür. Çalıştığım gemilerde su üstünde ve su altındaki yüzen aksamın o parçasına lomboz diyen bir Allahın kulu denizci zabite, personele - tayfaya rastlamadım. Fakat siz okuduğunuz romanlarda, makalelerde zaman zaman lomboz kelimesine rastlayacaksınız ama yaşayan Türkçe de gemilerde hep lumbuz kelimesini duyacak ve kullanacaksınız, dedim. Yüzlerine baktım, daha derinlere gitmeden tatmin olmuşlar, açıklamayı yeterli bulmuşlardı.

      Konuya uzak, denizle bağı olmayanlara kelimenin içeriği ve lumbuzun parçalarını da saymak gerek, şöyle ki:
  Lumbuz Camı
  Lumbuz Kaşı – Suların aşağı süzülürken oluşturduğu toz ve pisliklerin camı kirletmemesi için Lumbuzun üstüne konan yarımay biçimindeki oluk.
  Lumbuz manikası
  Lumbuz suluğu
  Döner lumbuz (köprüüstünde bulunur)
  Lumbuz kelebeği
  Güverte lumbuzu

 
DENİZCİLİK, DİLİ VE FELSEFESİ İLE BİR YAŞAM BİÇİMİDİR
 
  Yazıyı kaleme alırken Türk Dil Kurumu’nun ( TDK) web.sitesine baktım: Rumca - Kamaralarla alt güverteleri aydınlatmak için bordalardan ve güvertelerden açılan yuvarlak pencere…olarak izah ediyor. İkinci defa TDK’nun aynı arama penceresine “lumbuz” olarak yazdım, cevap: “lumbuz sözü bulunamadı” yazıyordu.

    Özünde TDK lumbuz kelimesini duymamıştı, tanımıyordu.

    Araştırmaya devam ettim. Meydan Larousse’da ( sözlük ve ansiklopedi ); lomboz veya lumbuz – İtalyanca yazıyordu. Gene aynı şekilde diğer birkaç ansiklopedi ve sözlükte de araştırma yaptım, onlarda İtalyanca lomboz ya da lumbuz olarak kelimeye yer veriyordu.

   Başa dönersek lumbuzun orijinali Rumca mı, İtalyanca mı? Konuyu uzmanları daha iyi araştıracaktır. Bu bizim işimiz değil.

    Bazı yazarlar halkın kullanmadığı lombozu kullanıyor, varsın onlar da öyle kullansınlar. Canlı, yaşayan Türkçe’de kullanılan bizim dilimizde lumbuz olarak yerleşmiş bu kelime Türk Dil Kurumu tarafından tekrar araştırılmalı, doğru şekli ile kullanılmalıdır, diyor konuyu bi – hakkın yaşayarak kullanan günümüzün denizcileri, kaptanları, baş mühendisleri ( B.Ç.)
    Deniz sadece gemi ve su yığını değildir, dili ile felsefesi ile bir yaşam biçimidir.

    Günümüzde ticaret filoları ile donanmaları ile denizcilik ve deniz kültürü, ekonomik ve askeri güç göstergelerinin parlayan yıldızıdır. Ve dünya sahnesindeki en güçlü jokerlerden biridir.

    Tamer Şahin’in Balkan ve Birinci Dünya Harbi’nde Osmanlı Donanması, H.Rauf Orbay ve efsane gemiler Yavuz ve Hamidiye Kruvazörlerinin denizde o günlerde yaşanmış ama bugün pek bilinmeyen yönlerinin anlatıldığı “Aklın Kusuru” adlı eseri Ulak Yayınları’ndan çıktı. Tavsiye ederim.   
 

 

Yazarın Diğer Yazıları

Hekimbaşı Salih Efendi Yalısı

Azak Denizi girişi Kerç Boğazı'nda Rus limanı Port Kavkaz?dan 62 623 ton arpa yükleyerek kalkan Malta bandıralı M/V VİTASPİRİT dökme yük (Bulk Carrier) gemisi Suudi Arabistan'ın Cidde limanına intikal seyrine geçtiğinde her şey normaldi. Veya öyle görünüyordu.

10.8.2018 16:56:19

Boğazlar Ekolojik Koridordur

16.2.2018 15:48:26

Henüz yorum yazılmamış!

Yorum Yaz

500 adet karakter kaldı

''2. Deniz Kızı Ulusal Kadın Yelken Kupası'' kayıtları başladı

13 Haziran 2017

Kurumlardaki kadın yelkencilerin kıyasıya yarıştığı ''2. Deniz Kızı Ulusal Kadın Yelken Kupası'' için başvurular başladı.

Yelken Türleri

05 Ocak 2001

Cat teknelerde yalnızca bir ana yelken vardır. Şalupa teknenin ise en az iki yelkeni, ana yelken ve ön yelkeni bazende balon yelkeni olur.

ÜYE GİRİŞİ

BANNER

Yelkenci İlan Ver

Yazarlar

Facebook

BANNER

Dalgacı - Günlük Yatılı Turlar ve Özel Organizasyonlar

BANNER

Tutku Sailing Yacht / 0533 164 99 60

BANNER

Limbo Denizcilik - Tekne İnşa ve Tamir Malzemeleri / 0532 296 77 75

BANNER

Atölye Kürün – Ressam, Heykeltraş, Ürün Satışları ve Özel Tasarımlar

BANNER

Dövmeliyim

BANNER

Deniz Eskisi | Deniz Antikacısı | DenizEskisi.com

BANNER

MarinTurk Marina'da kaçırılmayacak fırsatlar

BANNER

Özel İSTANBUL TIP MERKEZİ - 1998'den Bugüne Sağlıkla

BANNER

Yelken Eğitimi Atilla Gökova Sailing

BANNER

Eskiler ve Antikalar

BANNER

Filtre.com.tr Endüstriyel Madde ve Malzeme İmalatı, Ticareti ve Mühendislik Hizmetleri Kartuş Filtre -Karbon Filtre - Torba Filtre üreticisi.

BANNER

StatCounter